ARILAR

Arılar tarihin çok eski devirlerinden bu yana insanlara bal üreterek hizmet etmektedirler. Öyle ki arıcılık tarihi M.Ö. 3500 yıllarına kadar dayanmaktadır.

(Encyc.Amencana,1993,USA,Vol.3,Lnt.Headguertes,Danbury Connecticut,s.444)

Yirmi bin türden oluşan geniş bir familyaya sahip olan arılar,hayvanlar dünyasındaki en çarpıcı mühendislik ve mimarlık bilgisine sahip,sosyal hayatları ile diğer pek çok canlıdan ayrılan,aralarındaki iletişim ile kendilerini inceleyen bilim adamlarını hayretler içinde bırakan canlılardır.

Bal arıları diğerlerinden farklı özelliklere sahiptir. Koloniler halinde yaşarlar. Bir arı kolonisi bir kraliçe,birkaç yüz erkek ve 10-80 bin işçi arıdan oluşur. Görünüş olarak birbirinden farklı olan bu üç arıdan kraliçe arı ve işçi arılar dişidir. Her kolonide sadece bir kraliçe bulunur ve diğer dişilere göre daha büyüktür. Kraliçenin temel görevi yumurtlamaktır. Bunun haricinde koloninin bütünlüğünü ve  kovandaki sistemin işleyişini sağlayan önemli maddeler salgılar. Kraliçe bireyler arasında en uzun yaşayandır. Yaşam süresi 5-7 yıldır. Günde kendi ağırlığına eşdeğer ağırlıkta 2.000-3.000 çok iyi koşullarda 6.000 kadar yumurta bırakabilir.

Erkekler ise,dişilerden iridirler ama ne iğneleri vardır,nede kendileri için besin toplayabilecek organları. Tek fonksiyonları kraliçeyi döllemektir. Kovanda petek örme,yiyecek toplama ,arı sütü üretme,kovan ısısını düzenleme ,temizlik,savunma gibi akla gelebilecek tüm işleri ise işçi arılar yaparlar.

Yapılan araştırmalar ,Bilgisayarın saniyede 16 milyon aritmetik işlem yaptığı ama doğadaki kıyaslanamaz rakibi bal arısınınsa bu sürede daha az enerji harcayarak 10 trilyonluk işlem yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Arılar vücut ağırlığının 330 katı yük çeker. Mühendislik harikası petek gözünün derinliği 12mm,duvar kalınlığı ise 1/500 INCH olup en az balmumu harcayarak maksimum ölçüde bal depolamak için en uygun şekil arıların inşa ettiği altıgen prizmadır.

450 gramlık saf balı elde edebilmek için yaklaşık olarak 17.000 balarısının 10 milyon çiçeği ziyaret etmesi gereklidir. Arının yiyecek aramak için ihtiyaç duyduğu ortalama bir gezinti ,yaklaşık olarak 500 çiçek ziyaretini gerektirir ve 25 dk. Sürer. Bu yüzden 450 gr. saf bal elde etmek için arıların 7.000 iş saati çalışmaları gereklidir.

John Brackenbury,İnsects and Flowers,1995,UK,s.12

Arı kovanındaki hayatın her aşamasında bir düzen vardır. Larvaların bakımından, kovanın genel ihtiyaçlarının teminine kadar her görev hiç aksamadan yerine getirilir. Diğer canlılarda olduğu gibi arılarda farklı büyüme evrelerinden geçerler .Arı yavruları ,sırayla larva ve pupa evrelerini tamamlayarak erişkin hale gelirler. Kraliçe arının yumurtaları bırakması ile başlayan bu dönem boyunca arı yavrularına son derece özenli ve dikkatli bir bakım uygulanır. Yumurtaların gelişimi için gerekli olan şartların sağlanmasından yumurtadan çıkacak larvaların ihtiyaçları olan besin maddelerinin temin edilmesine ,hücre sıcaklıklarının sabit tutulmasından,özel hücre kontrollerine kadar pek çok şey özel olarak ayarlanır. İşçi arılar ,detaylı metotlar kullanarak larvalara çok dikkatli bir bakım uygularlar. Hücrelerdeki arı yumurtaları yaklaşık 3 gün içinde gelişirler .Ve büyüme dönemi boyunca işçi arılar tarafından yaklaşık 10.000 kere ziyaret edildikleri tespit edilmiştir.

(Encye.Americana,1993,USA Vol.3, Int.Headguartes, Danbury Connecticut, s.439

Larvalar yumurtadan çıktıktan sonraki ilk üç günleri boyunca arı sütü ile beslenirler. Arı larvaları bu dönemdeki düzenli beslenme sonucunda 6 gün içerisinde ilk ağırlıklarının 1500 katına kadar ulaşırlar. Encyc.Int.Grolier of Canada Ltd.1968,USA Vol.2,s.473)

Kovanda binlerce arı larvası olmasına ve bu larvaların beslenme şekillerinin günlere göre değişiklik göstermesine rağmen hiç karışıklık çıkmaz. Larvaların hangisinin kaç günlük olduğu,hangisinin ne ile besleneceği gibi detaylar işçi arılar tarafından hiç atlanmaz.

Arı kovanındaki özel hazırlanmış peteklerde büyümeye devam eden larvaların yedinci günlerinde şaşırtıcı bir olay gerçekleşir larva yemek yemeyi keser ve bakıcı arılar larvanın bulunduğu hücrenin ağzını mumdan yapılmış hafif kubbeli bir kapak ile tamamen kapatırlar. Bu sırada larva da kendi ürettiği bir madde ile bulunduğu odanın içinde etrafına koza örerek kendini buraya edeta hapseder.

(Compton’s Pictured Encye.Vol 2 Compton 8 Company Chicago 1961 USA s.106)

Larva artık Pupa dönemine girer ve bulunduğu hücre içinde 12 gün boyunca kalır. Arı yumurtası hücreye bırakıldıktan tam üç hafta sonra uçmaya hazır bal arısı çıkar ve yaklaşık 6 hafta sürecek ömrüne başlamış olur Kraliçe gibi dişi olan işçi arılar hücrelerinden çıkar çıkmaz büyük bir hızla kovanın işlerine koyulurlar.

1.Temizlik: Bir işçi arının kovandaki ilk görevi temizliktir. Pupadan çıkan arı hemen temizliğe başlar. Öncelikle kendi hücresinden başlayarak ilk iki gün boyunca kuluçka hücrelerini temizler.

2.Larva Bakıcılığı: Hayatlarının 3.gününden itibaren larvaların beslenmesi işini üstlenirler. Bu konuyla ilgili her türlü detayla özenli bir şekilde ilgilenirler.

(Mark L.Winston,The Biology of the honey Bee,Harvard Unv.Press,1991.s.97)

3.Petek İnşası Ve Onarım:  10. günden itibaren arılar kovan dışına çıkarak çevreyi tanırlar. Bu arada işçilerin karnındaki balmumu bezleri gelişmeye başlar.12.günlerinde olgunlaşarak balmumu üretecek hale gelirler.12 günlük olan işçiler ,arı yavrularını beslemeyi keserler ve birbirine eşit altıgenlerden oluşan peteğin inşasına koyulurlar.

(Hayvanlar ansk.Böcekler,C.B.P.C. Publishing Hd.s.97)

4.Kovan Bekçileri: Bu dönemde arıların iğne bezleri gelişir ve zehir üretmeye başlar. İşte bu dönemdeki arılar kovan kapısında nöbet tutarak davetsiz misafirlerin içeri girmesini engellerler. Gelen her canlı (arılar bile)kapıdaki nöbetçinin kontrolünden geçerek içeri girebilir. Nöbetçi arının yerinden ayrılması durumunda ise hemen başka bir işçi arı nöbeti devralır.

(Mark L.Winston,The Biology of the honey Bee,Harvard Unv.Press,1991.s.97)

5.Bal Yapımı: İşçi bal arılarının hayatlarının son dönemindeki görevleri ihtiyaçları olan tüm besin maddelerini (Polen ve Nektar) toplamaktır. Arılar kışın besin bulamadıkları için kovanlarına bal depo ederler. Kış için ayrıca polen depo edilmez yalnız yağmurlu havalarda kullanılmak üzere

yavru arılara yetecek kadar Polen biriktirilir.

 Prof.Karl von Frisch,Arıların Hayatı s.29-30)

Canlı öldüğünde bedeninde bozulmaların olacağının ve ortaya çıkan maddelerin kovandaki canlılara zarar verebileceğini bildiklerinden bu bozulmayı önlemek için ölen canlıyı özel bir kimyasal işleme tabi tutarak içinde bakteri barındırmama özelliğine sahip arı reçinası da denilen propolis ile kaplarlar.

-Araştırmalarda 10 MİKROVATTAN daha az enerji tüketen bal arısının beyninin günümüzdeki en verimli bilgisayardan yüz milyon kat daha verimli olduğu kanıtlanmıştır.

-Kovana giren 30 adet eşekarısı 30.000 bal arısını üç saat içinde öldürebilir .Ancak bir eşekarısının kovanın varlığını hemcinslerine haber vermek için salgıladığı kokuyu bal arıları da alır ve savunma için kovanın girişine toplanırlar. Bir eşekarısı yaklaştığında 500 balarısı havalanıp eşekarısının etrafını sararlar. Bedenlerini hızla titreştirerek ısılarını yaklaşık50°Cye kadar çıkartarak eşekarısını fırında pişirir gibi kavurarak öldürürler ama kendileri 50°C’lik ısıya dayanabilirler. (Nature,Vol,377,No.654.s.334-336)

-Arılar sağırdırlar ve bu nedenle birbiriyle sesli iletişim kuramazlar. Buna rağmen yiyecek kaynağının yerini koloninin diğer üyelerine hiç şaşırmadan bulacakları şekilde tarif edebilirler. Arılar tarif etmek istedikleri  yeri ”dans ederek” diğerlerine anlatırlar. Yiyecek kaynağının kovana uzaklığı, doğrultusu, zenginliği gibi gerekli olabilecek her türlü bilgi bu dansta gizlidir.

-Arıların çok özel bir göz yapıları vardır. Arı gözlerinde “ommatidia” adı verilen 6.900er adet birbirinden ayrı görme işlemi yapan bölüm vardır. Bu bölümlerin her biri kendi başına bir göz gibi hareket eder. Arı gözünün insan gözüne göre iki üstünlüğü vardır. Bunlar ultraviyole ışınlarını görme ve ışığın polarizasyonunu ayrıştırmadır.